در ابتدا این موضوع به ذهن خطور می کند که آیا مسئله ی حسی موضعی یا کلی بدن در زمان پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) ممکن بوده تا از طرف بزرگان دین دستوری بر جواز یا عدم جواز آن قبل از اجرای حد یا قصاص صادر شده باشد یا نه؟ یا این مسئله و ده ها مسئله دیگر براثر پیشرفت علم مطرح می شود؟ ظاهراً این مسئله در آن زمان یا اصلاً مطرح نبوده یا حداقل به سادگی امروز نبوده است.
چون ما معتقدیم «فقه، تئوری واقعی و کامل اداره انسان از گهواره تا گور است» قطعاً باید در این گونه مسائل حکمی داشته باشد.
از اینجا که اهمیت نقش زمان و مکان در استنباط احکام فهمیده می شود، حضرت امام (ره) فرمودند: «اما در مورد روش تحصیل و تحقیق حوزه ها این جانب معتقد به فقه سنتی و اجتهاد جواهری هستم و تخلف از آن را جایز نمی دانم. اجتهاد به همان سبک صحیح است؛ ولی این بدان معنا نیست که فقه اسلام پویا نیست. زمان و مکان دو عنصر تعیین کننده در اجتهادند، مسأله ای که در قدیم دارای حکمی بوده است به ظاهر همان مسئله در روابط حاکم بر سیاست و اجتماع و اقتصاد یک نظام ممکن است حکم پیدا کند، بدان معنا که با شناخت دقیق روابط اقتصادی و اجتماعی و سیاسی، همان موضوع اول که از نظر ظاهر با قدیم فرقی نکرده است، واقعاً موضوع جدیدی شده است که قهراً حکم جدیدی می طلبد. مجتهد باید به مسائل زمان خود احاطه داشته باشد».
