گفتار پنجم- اجبار ، اکراه، اضطرار
با فرض آزادی اراده مرتکب در ارتکاب جرم، این سوال مطرح می شود که در صورت مجبور بودن او، آیا مرتکب را می توان تعقیب و مجازات کرد و آیا او مبرای از مسئولیت است یا اینکه مسئولیت کیفری بر او بار می شود؟ قانونگذار جمهوری اسلامی ایران در ماده (54) قانون مجازات اسلامی، از اصطلاحات «اجبار و اکراه» توامان استفاده کرده است: به موجب این ماده : «در جرایم موضوع مجازات های تعزیری یا بازدارنده هرگاه کسی بر اثر اجبار یا اکراه که عادتاً قابل تحمل نباشد، مرتکب جرمی گردد مجازات نخواهد شد؛ در این مورد اجبار کننده به مجازات فاعل با توجه به شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب جرم و مراتب تادیب از وعظ و توبیخ و تهدید و درجات تعزیر محکوم می گردد