قولنامه از نظر لغوی ترکیبی از دو لغت “قول” و “نامه” به معنی گفتار نوشته یا پیمان نوشته شده و یا نامهای که حاوی یک تعهد و قول است،(1) میباشد؛ و در اصطلاح، منظور از قولنامه، ورقهای است که خریدار و فروشنده مورد معامله را به دیگری نفروشد و خریدار سرموعد آن را بخرد.(2) یا قولنامه نوشتهای است که غالباً عادی، حاکی از توافق برواقع ساختن عقدی درمورد معینی که ضمانت اجرای تخلف از آن، پرداخت مبلغی است. این توافقها مشمول ماده (10) قانون مدنی است.(3) بهعبارت دیگر، قولنامه نوشتهای است که به موجب آن یک طرف تعهد میکند که در آینده عمل حقوقی معینی را انجام دهد و یا عقدی را در آینده منعقد کند، آن عقد ممکن است بیع یا اجاره یا ازدواج باشد. این موضوع در حقوق فرانسه زیر عنوان “Promesse “ ذکر شده است.(4) دکتر کاتوزیان درخصوص تعریف قولنامه مینویسد: ‹درمواردی که خریدار و فروشنده قصد انجام دادن معامله را دارند ولی هنوز مقدمات لازم را فراهم نکردهاند، قراردادی میبندند که در آن، دو طرف تعهد میکنند که معامله را با شرایط معین و ظرف مهلت خاص انجام دهند. سندی که در این باب تنظیم میشود وعده بیع و در زبان عرف ‹قولنامه› مینامند.(5) برای مثال: من مایلم خانه خود را به شما بفروشم و درباره قیمت و شرایط انجام معامله به توافق رسیدیم، ولی شما برای تهیه پول به چند روز مهلت احتیاج دارید و من نیز باید برای گرفتن مفاصاحساب مالیاتی و عوارض نوسازی اقدام کنم تا تنظیم سند در دفترخانه اسناد رسمی ممکن شود؛ پس برای اینکه هر دو به انجام معامله درآینده مطمئن شویم سند مینویسیم و ضمن آن، من تعهد میکنم که اسناد لازم را ظرف یک هفته تهیه کنم و برای انتقال خانهام در برابر ده میلیون ریال در فلان دفترخانه حاضر شوم و شما نیز ملتزم میشوید در موعد مقرر در همان دفترخانه برای انجام معامله حاضر شوید. بنابراین، معلوم میشود که قولنامه، آمادهکردن مقدمات و انجام یک سری تشریفات جهت انتقال رسمی معامله در دفترخانه اسناد رسمی میباشد و طرفین معامله ضمن یادداشتی آمادگی خود را جهت حضور در دفترخانه با تعیین قیمت و زمان انتقال اعلام مینمایند.
