ب- اشتباه در عناصر تشکیل دهنده جرم: می دانیم که هر جرم دارای عناصر سه گانه مادی، معنوی و قانونی است؛ اشتباه در عنصر قانونی در واقع، اشتباه حکمی است که در بخش دوم از آن سخن خواهیم گفت. اشتباه در عنصر مادی آن است که شخصی در شناخت آن چیزی که این عنصر را می سازد اشتباه کند؛ برای مثال: سرقت طبق تعریف ماده (197) قانون مجازات اسلامی، عبارت است از ربودن مال دیگری به طور پنهانی. اگر کسی مال خود را به تصور اینکه مال غیر است برباید، چنین اشتباهی عنصر مادی جرم را مخدوش ساخته، عملش جرم نخواهد بود. یا اینکه اگر قتل عمد را سلب عمدی حیات انسان زنده تعریف کنیم. اگر شخصی به شخص مرده به خیال اینکه زنده است گلوله ای شلیک کند، اشتباه او عنصر مادی را زایل می سازد. اما اشتباه در موضوع جرم، رافع مسئولیت نیست؛ مثلاً اگر کسی مبادرت به سرقت مقداری طلا از مغازه طلافروشی بنماید و بعداً مشخص شود که آنچه سرقت کرده است نقره بوده، از حیث جرم سرقت مجازات خواهد شد و تنها از نظر رد مال مکلف است مال سرقت شده (نقره) را مسترد نماید.
