عنصر معنوی هر جرمی معمولاً با انگیزه یا داعی شروع میشود و انگیزه که مجرم را وادار به ارتکاب جرم میکند اساساً تأثیری در مسئولیت کیفری ندارد و بهرغم مخالفتهایی که با این ادعا وجود دارد مشهور حقوقدانان آن را از مسلمات حقوق جزا میدانند؛ اما شناسایی خود انگیزه اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا ابهامات و برداشتهای متفاوتی که در مورد آن وجود دارد گاهی موجب به اشتباه افتادن نویسندگان حقوقی و بهویژه متصدیان امر قضا میشود؛ بنابراین، انجام تحقیقی در این خصوص بدون فایده نخواهد بود و برهمین اساس مقاله حاضر در نظر دارد پیرامون چند مطلب در مورد انگیزه به بحث بپردازد، از جمله اینکه ماهیت انگیزه چیست؟ رابطه آن با سوء نیت خاص کدام است و چه شباهتها و تفاوتهایی با یگدیگر دارند؟ مکاتب کیفری چه دیدگاهی در مورد تأثیر انگیزه در مسئولیت کیفری دارند؟ انگیزه در حقوق کیفری ایران و قوانین موضوعه چه جایگاهی دارد؟ و ….. چکیده سخن آن است که انگیزه با سوء نیت عام تفاوت دارد، اما با سوء نیت خاص رابطه عموم و خصوص مطلق دارد؛ یعنی سوء نیت خاص هم از مصادیق انگیزه است که قانونگذار آن را جزء ارکان جرم قرار دادهاست، اما انگیزه تا زمانی که چهره سوء نیت به خود نگرفته است در مسئولیت کیفری تأثیری ندارد.
