دادرسی

دادرسی

نقد و بررسی ماده 1210 قانون مدنی (مصوب 1370/8/14 )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس دانشگاه و وکیل دادگستری
چکیده
به استناد مادتین (1209) و(1210) قانون مدنی مصوب1314، مقنن برای خروج شخص از حجر و اهلیت در تصرف سن هجده سال تمام شمسی را معین نموده که طبق ماده (1209) قانون مدنی مصوب (1314): «هرکس که دارای هجده سال تمام نباشد در حکم غیررشید است؛ مع‌ذلکدرصورتی که بعد از پانزده سال تمام رشد کسی در محکمه ثابت شود از تحت قیمومت خارج میشود». همچنین طبق ماده (1210) قانون مدنی پیشین: «هیچ کس را نمیتوان بعد از رسیدن به هجده سال تمام بهعنوان جنون یا عدم رشد محجور نمود مگر آنکه عدم رشد یا جنون او ثابت شده باشد». با توجه به مواد مذکور، معلوم میگردد مقنن سن هجده سال تمام شمسی را بهعنوان اماره رشد در نظرگرفته، اما این در حالی است که اماره تغییرپذیر میباشد. بدینمعنا که هم رشد شخص پس از رسیدن به پانزده سال تمام و قبل از هجده سالگی قابل اثبات بود و هم عدم رشد او بعد از رسیدن به سن هجده سال تمام. بنابراین، نتیجه میگیریم که مقنن با توجه به عرف و عادت و مصلحت جامعه، شخصی را که به سن هجده سال تمام شمسی رسیده بود رشید فرض میکرد و در معاملات و اعمال حقوقی به وی اهلیت و استقلال میداد، مگر اینکه عدم رشد یا جنون وی در محکمه صالح ثابت میشد. همچنین به فردی که به سن پانزده سال تمام رسیده بود اجازه میداد که با اثبات رشد خود در محکمه صالح از حجر خارج گردد. دیدگاه کلی حقوقدانان و فقیهانی که در مسائل قضایی و قانونگذاری صاحبنظر بودند، درخصوص مواد (1209) و (1210) قانون مدنی مصوب 1314 این بود که مادتین (1209) و (1210) قانون مدنی (مصوب 1314) با فقه امامیه مباینتی ندارد؛ چون مواد مذکور سن شرعی را تغییر نداده، بلکه در راه مصلحت جامعه و براساس عرف، امارهای برای رشد که یکی از شرایط خروج از حجر در فقه اسلامی است تعیین کرده بود و این دیدگاه تا سال 1361 ادامه داشت، تا اینکه دراین سال کمیسیون امورقضایی مجلس شورای اسلامی اصلاحاتی در قانون مدنی بهمنظور تطبیق کامل مواد قانونی با فقه اسلامی (امامیه) انجام داد و به‌دلیل عدم انطباق ماده (1209) قانون مدنی با فقه امامیه این ماده را حذف و ماده (1210) قانون مدنی را اصلاح نمود و ماده اصلاحشده به مدت پنج سال به‌طور آزمایشی به اجرا درآمد و سرانجام اصلاحات کمیسیون با پارهای تغییرات بهموجب قانون اصلاح موادی ازقانون مدنی مصوب 14/8/1370 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. طبق این قانون، مجلس شورای اسلامی نظرکمیسیون امورقضایی مجلس شورای اسلامی را درخصوص مادتین (1209) و (1210) پیشین قانون مدنی را تأیید نمود و این عمل منجر به حذف ماده (1209) قانون مدنی و اصلاح ماده (1210) قانون گردید. پس از تصویب این ماده بسیاری ازحقوقدانان و صاحبنظران، انتقاداتی به ماده (1210) قانون مدنی ( اصلاح شده) داشتند که به برخی از آنها اشاره می کنیم.