خسارت معنوی خسارت معنوی نوع دیگری از زیان است در جبران مالی خسارت معنوی در حقوق خارجی هم، در گذشته اختلاف نظر بوده است؛ مخصوصاً در قرن نوزدهم، عدهای با جبران خسارت معنوی از طریق مالی مخالف بودهاند و دلایلی به شرح ذیل ارایه میکردند: 1- خسارت معنوی قابل تقویم به پول نیست. به همین جهت غرامت نمیتواند ضرر را در اینجا از بین ببرد. 2- از لحاظ فنی تقویم غرامت امری فوقالعاده دقیق و دشوار است. 3- از نظر اخلاقی زننده است که خسارت معنوی را با پول جبران شود. البته این دلایل قوی نبوده، به آن ها انتقاد شده و پاسخ داده شده است. در جواب دلیل اول گفتهاند: هدف از مسؤولیت مدنی این است که حتیالامکان، معادل ضرر به دست بیابد و به این صورت جبران شود. در جبران مالی خسارت معنوی با اینکه ضرر از بین نمیرود اما تسکینی برای زیان دیده است؛ البته جبران ضرر معنوی منحصر به پرداخت پول هم نیست. در مورد دلیل دوم گفته شده که هر چند ارزیابی خسارت دشوار است اما دشواری امر نباید باعث نفی اصل قضیه شود. در مورد دلیل سوم هم گفته شده جبران ضرر معنوی نه تنها خلاف اخلاق نیست، بلکه عدم جبران اینگونه خسارات و معافیت وارد کننده زیان معنوی ازمسؤولیت، خلاف اخلاق است. در مورد خسارت معنوی در فقه هم مسأله قابل بحث است البته شورای محترم نگهبان در یک نظر گفته است که تقویم ضرر معنوی به پول، غیر شرعی است. در ماده (9) قانون آیین دادرسی کیفری سابق، آمده بود که زیان معنوی عبارت است از کسر حیثیت یا اعتبار اشخاص یا صدمات روحی (درد و رنج و غم و اندوه) گاهی گفته شده است ضرر معنوی ناشی از ضرری است که از تجاوز به حقوق غیر مالی شخص حاصل میشود. دردائرهالمعارف بینالمللی حقوق تطبیقی؛ ضرر معنوی متضمن تجاوز به قلمرو شخصیت است. "آقای دکتر جعفر لنگرودی" خسارت معنوی را ضرری میداند که متوجه حیثیت و شرافت یا آبروی شخص و بستگان او میشود که البته این تعریف ناقص است؛ زیرا غم و اندوه را در بر نمیگیرند.
