بسیار خوشوقتم که میزبان دانشمندان بنام حقوق کیفری و جرمشناسی کشورمان، جناب آقایدکتر نجفی توانا و جناب آقای دکتر غلامی هستیم. حضور شما را صمیمانه خوشآمد عرض میکنم. توفیقی حاصل شد تا در جلسهای علمی در خدمت اساتید گرامی باشیم. همچنین لازم است که تشکر و قدردانی کنم از حضور شورای محترم معاونین سازمان در جلسه، رئیس محترم سازمان قضایی نیروهای مسلح استان تهران، قضات محترم دادگاههای نظامی، قضات شریف دادسرا، کارشناسان عزیز، فراگیران دوره عالی و تمامی عزیزانی که در جلسه شرف حضور دارند. علیرغم اینکه اساتید وقتشان پر بود لطف کردند و این زمان را به ما اختصاص دادند که مجدداً از حضورشان تشکر و قدردانی میکنم. اگر اجازه بفرمایید، به صورت کوتاه خلاصهای از موضوع جلسه را جهت استحضار اساتید و مهمانان گرامی عرض میکنم و سپس در خدمت ایشان خواهیم بود. همانگونه که مستحضرید، سازمان قضایی نیروهای مسلح از سال 1377 تاکنون برنامههای پیشگیری را در قالب برنامههای پنجساله آغاز کرده است، پنج برنامه پنجساله با عناوین تعریفشده داشتیم و امسال در سال سوم برنامه ششم تحت عنوان «مشارکت، تحول و اثربخشی در پیشگیری» قرار داریم. این برنامهها در بسترهای خاصی اجرا شد؛ یعنی در یک ساختارهای معین تعریفشده است. برخی از این ساختارها ناظر بر سیاستگذاری هستند؛ مانند شورای عالی پیشگیری از وقوع جرایم و تخلفات ستاد کل نیروهای مسلح و شورای سیاستگذاری سازمان قضایی. برخی از این نهادها هم وصف اجرایی دارند؛ مانند شوراهای سازمانهای نیروهای مسلح و شوراهای استانی پیشگیری از وقوع جرم که در معیت این شوراها، کمیسیونهای تخصصی قضایی و پیشگیری نیروهای مسلح انجام وظیفه میکنند. روال کار به این صورت است که در هر سال یک عنوان توسط شورای سیاستگذاری انتخاب میشود و در آن سال شوراهای استانی و کمیسیونهای تخصصی علل، عوامل و زمینههای ارتکاب آن جرم را با ارائه راهکارها بررسی میکنند. سال بعد آن راهکارها توسط نهادهای متولی اجرایی میشود. این خلاصه شیوه و دستور کار شوراهای پیشگیری از وقوع جرم در نیروهای مسلح است. پس ما یک موضوع مشخص داریم؛ بسترهای اجرایی، سیاستگذاری تعریف شده و به این سازوکاری که عرض کردم سیاستهای اتخاذ شده اجرایی میشود. نوع پیشگیری ما عمدتاً از نوع وضعی و اجتماعی بوده با اولویت وضعی؛ چراکه بسیاری از سازوکارها و ابزارهای پیشگیری اجتماعی که ناظر بر نهادهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حاکمیتی و غیره هستند، در اختیار نیروهای مسلح نیست. در برنامه ششم، نوع و گونهای از پیشگیری تحت عنوان «پیشگیری قضایی» پیشبینی شد. برای اینکه بتوانیم پیشگیری قضایی را در کنار دو نوع دیگر اجرایی کنیم، به این نتیجه رسیدیم که ضرورت دارد اینگونه پیشگیری فرهنگسازی شود. مفهوم و مبانی پیشگیری قضایی تبیین گردد و جایگاهش در میان گونههای علمی پیشگیری مشخص شود. همچنین در مورد تبیین ابعاد این نوع پیشگیری و کارکردهای آن، دوستان تصمیم گرفتند بهترین راه، تشکیل میزگرد با حضور اساتید برجسته حوزه جرمشناسی باشد و به همین علت مزاحم عزیزان شدیم. دو میزگرد برگزار شد: میزگرد اول که در خدمت آقای دکتر غلامی هم بودیم، کلیات بحث شد؛ مبانی نظری، تعاریف، مفهوم و جایگاه پیشگیری قضایی در بین انواع پیشگیری. در جلسه دوم وارد بحث کنشگران پیشگیری قضایی شدیم که در رأس آن، نهاد تعقیب، نقش قضات دادسرا و اقدامات تحقیقی و تعقیبی در پیشگیری قضایی بررسی شد و خلاصه بحث این بود که نهادهای تعقیب اعم از مقامات تعقیب و تحقیق، با اقدامات تعقیبی و جایگزینهای تعقیب میتوانند مدیریت پیشگیری از وقوع جرم را در نیروهای مسلح کنترل کنند و اثرگذار باشند. جلسه سوم به نقش قضات کیفری یا قضات دادگاه در پیشگیری قضایی اختصاص پیدا کرده است. البته این را همعرض کنم که پیشگیری قضایی به مفهومی که به آن پرداخته شد، فراتر از پیشگیری کیفری است؛ یعنی هم شامل اقدامات پیشینی میشود و هم اقدامات پسینی. حال بنده بیش از این مصدع وقت نمیشوم و میخواهیم که از بیانات ارزشمند اساتید استفاده کنیم. به هر نحوی که اساتید ترجیح میدهند، در وقتهای پنج تا هفتدقیقهای، برای اینکه تنوعی شود، در خدمت ایشان هستیم. در بخش اول، یک نگاه کلی به موضوع جلسه داشته باشند و در ادامه به نقش قضات کیفری بپردازیم.
