دادرسی

دادرسی

حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس روابط بین المللی
چکیده
طبق نظریه ی اکثریت علمای حقوق بین الملل، اصل حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی، معتمدی مثبت در صمت حل و فصل درگیری های بین المللی است. بر اساس این نظریه، کشورها مکلفند از طرق مسالمت آمیز، فعالانه در جهت حل مناقشات بین المللی بکوشند. بر این اساس مقررات مندرج در سند 3 ماده (2) منشور ملل متحد که مقرر می دارد:«اعضای سازمان اختلافات بین المللی خود را با ابزارهای مسالمت آمیز تصفیه می کنند، به نحوی که صلح و امنیت بین المللی و هم چنین عدالت به مخاطره نیفتد» معتمدی مثبت را بر عمده ی کشورهای عضو می گذارد. البته کشورها در انتخاب روش های که به حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی بیانجامد، آزاد هستند.(1)
این آزادی در انتخاب روش در ماده (33) منشور ملل متحد نیز مورد تأکید قرار گرفته است. براین اساس «طرفین هر اختلاف که ادامه ی آن ممکن است حفظ صلح و امنیت بین المللی را به خطر اندازد، باید قبل از هر چیز از طریق مذاکره، تحقیق، میانجی گری، سازش، داوری، تصفیه ی قضایی، توسل به مؤسسات و ترتیبات بین المللی و یا ابزارها مسالمت آمیز دیگر به انتخاب خود مبادرت ورزند».(2)
متعاقب تصویب منشور تاکنون چهار بار مجمع عمومی سازمان ملل متحد بر ضرورت حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات تأکید کرده است این چهار منشور عبارتند از:
1- اعلامیه ی اصول حقوق بین الملل مربوط به روابط دوستانه و همکاری بین دولت ها طبق منشور ملل متحد (قطع نامه ی 2625 مورخ 1970).
بر اساس این اعلامیه، کلیه ی دولت ها ملزمند اختلافات بین المللی خود را با دیگر دول با توسل به طرق مسالمت آمیز به نحوی که صلح و امنیت بین المللی و هم چنین عدالت به مخاطره نیفتد، حل و فصل نمایند.
2- اعلامیه ی مانیل در مورد حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات (قطع نامه ی 590- 37 مورخ 1982). در مقدمه ی این اعلامیه ارتباط مستقیمی که بین اصل عدم توسل به زور در روابط بین المللی و اصل توسل به طرق مسالمت آمیز حل اختلافات وجود دارد، مورد تأکید قرار گرفته و یادآوری شده است که این دو اصل برای کلیه ی دولت ها حتی آن هایی که عضو ملل متحد نیستند، الزامی است. اعلامیه ی مانیل از دولت ها می خواهد در صورت عدم دستیابی به یک راه حل مسالمت آمیز به مذاکرات خود ادامه دهند و این ویژگی اعلامیه ی مانیل است که توسل به زور و قوه ی قهریه را در همه حال و مطلقاً مردود می شمارد. در مورد ویژگی اعلامیه ی مذکور لازم"به تذکر است که در قطع نامه های قبلی شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد در خصوص دعوت کشورها به حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات با این صراحت بر اصل عدم توسل به قوه ی قهریه تأکید نشده بود و این اولین بار است که از کشورها خواسته می شود که اختلافات خود را منحصراً از طریق مسالمت آمیز حل و فصل کنند و در صورت عدم حصول نتیجه به مذاکرات ادامه دهند.
3- قطع نامه ی مربوط به حل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی (قطع نامه ی مصوبه ی 9 نوامبر 1987 کمیته ی ششم به شماره ی A/C.6/42/L.5).
در این قطع نامه بر اصول کلی منشور ملل متحد دایر بر لزوم حل و فصل اختلافات بین کشورها از طریق مسالمت آمیز و اشاره به تشدید مسابقه ی تسلیحاتی در جهان و خطراتی که این امر برای خود کشورها و هم چنین صلح جهانی در بر دارد تأکید می کند تا جایی که از دبیر کل خواسته می شود اولاً کیفیت عملکرد مفاد اعلامیه ی مانیل را تحصیل و گزارش نماید و کوشش کند مفاد این اعلامیه بیشتر از طرف کشورها مورد توجه قرار گیرد. ثانیاً موضوع لزوم حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی در اجلاس بعدی سالانه ی مجمع عمومی ملل متحد نیز (اجلاس 43 در سال 1988)به صورت ماده ی جداگانه در دستور کار اجلاس قرار داده شود که بر همین اساس در اجلاس مجمع عمومی در سال 1988 قطع نامه شماره A/C.6/A3/L.8 صادر شد.
4- قطع نامه ی مربوط به حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی مصوبه ی 11 نوامبر 1988 کمیته ی ششم به شماره A/C.6/A3/L.8