قسمت پایانی
ماده 718 قانون مدنی مقرر میدارد:«هر گاه مضمونله ضامن را از دین ابرا کند، ضامن و مضمونعنه هر دو بری میشوند.» در مورد ابراء ضامن از سوی مضمونله و بری شدن ضامن هیچ بحثی نیست؛ زیرا ضامن مدیون و مضمونله طلبکار میباشد. اما چرا مضمونعنه در صورت ابراء ضامن توسط مضمونله بری شود؟ به عبارت دیگر مضمونعنه در صورت ابراء ضامن از چه تعهدی بری میشود؟ حقوقدانان پاسخ میدهند که مقصود از برائت مضمونعنه، برائت او در برابر ضامن نسبت به تعهدی است که در صورت پرداخت دین بر عهده داشت. حال که خسارتی بر ضامن در اثر عقد ضمان وارد نشده، ضامن حق رجوع به مضمونعنه را ندارد.در واقع ملاک رجوع ضامن به مضمونعنه تحمل غرامت است نه تحصیل برائت. امری که در ماده 719 قانون مدنی وضوح بیشتری مییابد:«هر گاه مضمونله ضامن را ابراء یا دیگری مجاناً دین را بدهد، ضامن حق رجوع به مضمونعنه را ندارد.»
با توجه به بحث ابراء ضامن از طرف مضمونله میتوان موضوع مورد بحث در مقاله را نیز تحلیل و پاسخ مناسبی برای مسأله ارائه کرد. دیدیم که در صورت ابراء ضامن، او حق رجوع به مضمونعنه را ندارد؛ چرا که خسارتی به ضامن وارد نیامده است. ابراء از سوی مضمونله را نمیتوان در حکم تأدیه دانست؛ چون در صورت تأدیه دین، خسارت به ضامن وارد شده است و او حق رجوع به مضمونعنه را دارد و حال آن که در صورت ابرا، او چنین حقی پیدا نمیکند. پس ابرا با تأدیه دین دو نهاد متفاوت هستند و شباهت این دو در حکم سقوط تعهد مدیون در برابر طلبکار است نه از حیث ماهیت و موضوع. ضمناً ابراء ضامن نیز به منزله تلف مال موضوع طلب نزد ضامن از جانب مضمونله نمیباشد؛ چه در صورت تلف این مال نیز خسارتی به ضامن وارد شده و ضامن حق رجوع به مضمونعنه را دارد؛ در حالی که به تصریح مواد 719 و 718 قانون مدنی در صورت ابراء ضامن، او حق رجوع به مضمونعنه را ندارد.
