حکومت اخلاق در خانواده اصلی بنیادین است. خدمت همسر یا مادر، انگیزه‌ای جز مهربانی و فداکاری ندارد، ولی اگر بخواهیم از جنبه‌ی حقوقی به موضوع بپردازیم با پرسش‌هایی مواجه خواهیم شد که این تحقیق در صدد پاسخ به آن است. از جمله مبانی فقهی و حقوقی مطالبه‌ی اجرت‌المثل ایام زوجیت و ابهام‌ها و اجمال‌های موجود در قوانین و مقررات ایران در رابطه با شرایط تعلق اجرت‌المثل است.
   مبنای فقهی اجرت‌المثل ایام زوجیت، قاعده ی احترام مال و عمل مسلم است. هم‌چنین ماده‌ی336 قانون مدنی و تبصره‌ی آن، بند الف تبصره6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق(مصوب 1371) و ماده‌ی29 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 مبانی حقوقی این نهاد مالی است. نوع کارهایی که از نظر شرع وظیفه‌ی زوجه است، جایگاه  قصد تبرع در این موضوع و منظور از تخلف از وظایف همسرداری که مانع مطالبه‌ی حق‌الزحمه است پرسش‌هایی است که در این تحقیق در مقام پاسخ به آن‌ها می‌باشیم.
نتیجه آن که، در رابطه با وظایف زوجه، اکثر فقها قائل به تمکین خاص می‌باشند. هم‌چنین در مورد کارهای زن در خانه‌ی مشترک، توسل به اصل عدم تبرع دارای اشکالاتی است که استناد به آن را با مشکل مواجه می‌نماید.