با وجود اینکه قانونگذار برای تمام جرایم مجازات اصلی تعیین نموده، لیکن تعیین و اجرای مجازات اصلی در خصوص بعضی از متهمین و جرایم را با وجود شرایط خاصی منع کرده و به جای آن مجازات دیگری را جایگزین مجازات اصلی نموده است.
موضوع تبدیل و تخفیف مجازات، از جمله موضوعاتی است که در دوره‌های مختلف روند متفاوتی را طی نموده است. اگر چه در اعصار گذشته، حقوق‌دانانی چون سزار بکاریا، به دلیل سوءاستفاده‌های فراوان قضات از اختیارات فوق‌العاده‌ای که در تعیین مجازات به آنها واگذار شده بود، مخالف مجازات‌هایی بودند که دارای حداقل و حداکثر بود و به منظور جلوگیری از خودکامگی قضات، نظام مجازات‌های ثابت را توصیه می‌کردند، اما در عصر حاضر، با توجه به تحولات و پیشرفت‌هایی که در علوم جزایی حاصل شده است، کمتر حقوق‌دانی می‌توان یافت که به کارآیی و سازندگی مجازات‌های ثابت اعتقاد داشته باشد و امروزه در کشورهای مختلف، نظام مجازات‌های دارای حداقل و حداکثر پذیرفته شده و قاضی کیفری در صورت احراز ضرورت، حتی می‌تواند مجازاتی کمتر از حداقل مجازات مقرر درقانون را نیز مورد حکم قرار دهد یا اینکه آن را به مجازات متناسب دیگری تبدیل نماید.
در قوانین کیفری ایران، اعم از قوانینی که قبل و یا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ‌وضع شده‌اند، مقرراتی راجع به تبدیل مجازات دیده می‌شود که در این مقاله پس از بیان کلیاتی راجع به موضوع، به بررسی مقررات تبدیل تا قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی‌ مصوب 1392 خواهیم پرداخت.