به لحاظ تبار‌شناسی کیفری جایگزین‌های حبس نسل چهارم از مجازات‌ها محسوب می‌شوند. مجازات‌های جایگزین حبس دوگونه‌اند: گونه‌های سنتی و گونه‌های نوین. امید می‌رود اعمال گونه‌های جدید مجازات‌های جایگزین حبس در ایران به کاهش جمعیت زندان و صرفه‌جویی در هزینه‌ها، بازسازگاری و بازپروری مجرم و جلوگیری از تکرار جرم، جبران خسارت بزه‌دیده و متنوع ساختن پاسخ‌های کیفری انجامد. پایین بودن سرمایه اجتماعی، فقدان نیروی کار حرفه‌ای کافی، کیفیت ارزیابی این کیفرها، پایین بودن سطح آگاهی عموم و بیم تهدید آزادی‌های اساسی و کرامت انسانی چالش‌هایی است که بیم آن می‌رود برخی مجازات‌های جایگزین حبس را در ایران با مشکل مواجه کنند. برداشتن این موانع و چالش‌ها در گرو فرهنگ‌سازی در بخش عمومی و قضایی و آماده‌سازی بسترهای اجتماعی، فرهنگی و اجرایی  است. در این مقاله ماهیت، اهداف و چرایی وضع و چالش‌های پیش روی جایگزین‌های حبس در قانون مجازات اسلامی سال 1392 بررسی می‌گردد.