تناسب مجازات و جرم یکی از اصول مسلم حاکم بر تعیین مجازات‌ها خصوصاً در حقوق کیفری اسلام است.
تناسب جرم و مجازات از چنان اهمیتی برخوردار است که ممکن است عدم توجه به آن و اعمال مجازات نامناسب در خصوص مرتکبین برخی از جرایم، نه تنها موجبات بازدارندگی مجرم از ارتکاب مجدد آن جرم نشود، بلکه باعث بازدارندگی در سایرین نیز نگردد و موجبات گسترش جرایمی از این مقوله را در‌پی داشته باشد. در شرع مقدس تقسیم مجازات‌ها به حدود، قصاص، دیات و تعزیرات، بدان جهت صورت گرفته است که مجازات هریک از انواع جرایم با آن ناهنجاری و آثار سویی که از آن در جامعه پدیدار شده است، متناسب باشد. دین مبین اسلام در مقام مناسب قراردادن مجازات با جرم، فقط به تقسیم مجازات‌ها به حدود، قصاص، دیات و تعزیرات بسنده نکرده، بلکه با لحاظ شرایط زمان و مکان و اوضاع و احوالی که موجب وقوع بزه گردیده، مجازات را مقرر نموده است. براساس همین اصل مسلم تناسب مجازات جرم است که می‌بینیم در متون روایی در خصوص هر یک از جرایم تعزیری متناسب با مجازات حدی آن نوع جرم کیفر تعیین شده است.