قسمت پایانی
3- عنصر روانی جرم ارتشا و اخذ پورسانت در معاملات خارجی
علاوه بر رکن قانونی و مادی در ارتکاب جرم، باید بین عمل و عامل آن رابطه ارادی یا روانی موجود باشد که از آن به عنصر روانی تعبیر می شود که در تحقق آن وجود دو عاملِ اراده ارتکاب عمل و قصد مجرمانه یا خطای جزایی ضرورت دارد و در صورت فقدان یکی از آنها به علت فقد رکن روانی، عمل ارتکابی جرم تلقی نمی‌شود، مگر در موارد استثنایی.
3-1- سوء نیت
« سوء نیت، سوء قصد، عمد و علم در مواد مختلف قانون جزا به یک معنی که شامل قصد مجرمانه بوده به کار رفته است»(گلدوزیان،1384: 180).
 هرچند مقنن در ماده‌ی 3 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری، اشاره‌ای به واژه‌های (عمد و علم) درمرتکب نکرده اما، برای تحقق جرم ارتشا (عمد و اختیار) مرتشی در قبول مال یا وجه از راشی نیاز می‌باشد. لذا، با توجه به عمدی بودن جرم ارتشا، احراز قصد مجرمانه مرتکب برای تحقق جرم مزبور و انتساب آن به مرتشی ضروری می‌باشد.
«عنصر روانی در جرم ارتشا، قصد ارتشا است و در ارتشا لازم است که گرفتن مال یا وجه به قصد ارتشا باشد. بنابراین کارمندی که بدون هیچ سابقه ذهنی از کسی مالی یا وجهی بگیرد، مثلاً به عنوان قرض‌الحسنه یا هبه یا عاریه یا امانت و بعد معلوم شود که دهنده وجه یا مال، کاری پیش او داشته است، عمل مستخدم به علت فقدان عمد و قصد ارتشا فاقد عنصر معنوی بوده لذا جرم محسوب نخواهد شد، هرچند که طرف او قصد رشا داشته باشد، که جرم در مورد او محقق شده است»(پاد،1353: 390).
«در خصوص جرم اخذ پورسانت نظر به عمدی بودن این جرم، عنصر روانی آن هم، عمد و علم مرتکب (مأمور دولت) به نامشروع بودن عمل خویش و آگاهی به این موضوع که اقدام وی به نوعی خیانت و مغایر با وظیفه امانتداری است، می‌باشد که برای سوء استفاده، وجه یا مالی را که طرف معامله خارجی به عنوان پورسانت به وی می‌دهد، قبول نموده و به نفع خود تصاحب نماید و به سازمان متبوع خویش گزارش ندهد»(ولیدی،1386: 30