قسمت اول
اصل شخصی بودن مجازات که در حقوق اسلامی از آن با عنوان قاعده «وزر» یاد میشود، یکی از عناصر جوهری مجازات در اسلام است و تحقیقات فقهی آن متنوع لیکن در حقوق جزا دارای پیشینه پژوهشی بهصورت کاربردی و گستردهای نمیباشد، هدف از این نگارش بررسی و تبیین معنای فقهی و حقوقی این اصل در کتاب، سنت، عقل و اجماع و کاربرد آن در حقوق جزا و کیفری اسلام و همچنین قوانین نیروهای مسلح میباشد.
این تحقیق بر اساس کنکاش و جستجو در آیات قرآن کریم و منابع فقهی و حقوقی بهدستآمده و ساختار این پژوهش بهصورت توصیفی میباشد. ازجمله آیاتی که زیربنای اصل را تشکیل میدهد آیه «وَلاتَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَأُخْرى»(انعام: 164) میباشد. این اصل بر این پایه استوار است که هیچکسی بار گناه دیگری را به دوش نمیکشد و تنها کسی را میتوان تعقیب و مجازات کرد که مرتکب تخلف و جرم شده باشد و همکاران، نزدیکان و بستگان وی در امان خواهند بود.
البته اجراى احکام کیفرى، مجازاتهاى بدنى و محرومکننده و محدودکنندهی آزادى (حبس) جنبهى کاملاً شخصى دارد و فقط دربارهى شخص محکومعلیه قابلاجراست؛ ولى در مورد اجراى مجازات نقدى، حکم شخصى بودن مجازات بهطور مطلق در حقوق جزایی امروز ایران و قوانین نیروهای مسلح جارى نیست.
بااینحال اصل شخصی بودن مجازات دارای استثنائاتی ازجمله مسئولیت کارفرما در قانون کار، مسئولیت جبران خسارت توسط ادارات و مؤسسات دولتی، وجوب دیه بر عاقله، مسئولیت دولت (بیتالمال) میباشد.