از اصول بسیار مهم که قاضی در مقام رسیدگی به دعوا و برای دستیابی به محاکمه‌ای عادلانه و منصفانه باید رعایت کند اصل بی‌طرفی است. این اصل با روان آدمی ارتباط تنگاتنگ و بنیادین دارد و فاقد ماهیت فقهی یا حقوقی است؛ و به همین سبب حکم وجوب رعایت آن در شرع نیز همانند احکام امضایی است و اهمیت آن صرفاً از جهت نقشی است که قاضی در پرتو رعایت اصل بی‌طرفی برای تحقق عدالت و انصاف ایفا می‌نماید.
در این مقاله، بی‌طرفی نه از دیدگاه فقهی یا حقوقی، بلکه از خاستگاه اصلی آن یعنی از منظر روانشناسی، مهارتی و اخلاقی و صرفاً از نظر شخصیت فردی قاضی بررسی می‌شود. اصل بی‌طرفی با اصل بی‌عملی و همدلی منطبق و متمایز از بی‌تفاوتی و همدردی است. بی‌طرفی اصلی فراگیر در تمام حیطه‌های مدیریتی و مهارتی است که تسلط به آن نیازمند پالایش ذهنی، خودشناسی، تغییر عادات پیشین، اتخاذ سبک جدید در زندگی، آگاهی عمیق و مواجهه صادقانه فرد با تأثرات خود از شیوه‌های تربیتی والدین و جامعه و تعدیل آن‌ها است که با شناسایی افکار و احساسات و تمرین و ممارست الگوهای پیشنهادی همچون روان‌درمانی، بهوشیاری، ارتباط نوشتاری با خود، ارتقای هوش هیجانی و تفکر انتقادی قابل دستیابی است.