دیه نفس را دیه کامله گویند؛ از این جهت که دیه هیچ عضوی بیش از دیه نفس نیست. از طرفی تعیین دیه نفس در تعیین میزان دیه سایر اعضاء و منافع مؤثر است؛ زیرا دیه اعضاء و منافع غالباً درصدی از دیه اصلی است. دیه نفس در جنایات عمدی که به هر علت امکان قصاص نیست و نیز در جنایات شبه‌عمد و خطای محض قابل پرداخت است و تعیین میزان آن از اختیارات مقام رهبری است.
در خصوص دیه نفس مسائل مختلف و متعددی وجود دارد که در کتاب دیات متون فقهی پیرامون آنها بحث شده است. در قوانین موضوعه به تبع منابع و متون فقهی احکام مختلفی آمده است؛ از جمله این موارد مقدار دیه نفس و یا وضعیت جنسیت در مقدار دیه و همچنین وضعیت دیه فرد خنثی از مواردی است که مقنن با انتخاب یک دیدگاه فقهی ضمانت اجرای قانونی به آن حکم داده است. دیه شخص متولد از زنا و تعیین وارث وی و یا حکم تغلیظ دیه در فقه از مواردی است که مسائل و پرسش‌های متعددی را به همراه دارد. در رویه قضایی نیز سؤالات و ابهامات متعددی در این خصوص وجود دارد. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و به صورت کتابخانه‌ای به برخی از مسائل مربوط به مواد 549 تا 557 قانون مجازات اسلامی پرداخته است.