در طول تاریخ حیوانات با اهداف و کاربردهای مختلف در مالکیت، تصرف و یا در تعامل با انسان‌ها بوده‌اند. افعال حیوانات نیز در موارد بسیاری مخاطره‌آمیز بوده و موجبات قتل و یا ایراد جراحت و به طور کلی آسیب به اشخاص و یا اموال را فراهم آورده است و امری اجتناب‌ناپذیر است.
 امروزه نیز پدیده نگهداری حیوانات در منزل با عنوان حیوانات خانگی، موجب حضور حیوانات در اماکن خصوصی و عمومی شده و تعامل و ارتباط بیشتر مردم با حیوانات را سبب شده است که در افزایش تعداد آسیب‌های ناشی از افعال حیوانات مؤثر بوده است. نظام حقوقی ایران به تبع احکام فقهی، هم در قانون مدنی و هم در قوانین کیفری مقرراتی در خصوص مسئولیت مالک و یا متصرف حیوانات وضع نموده است. کشورهای مختلف نیز به دلیل اهمیت موضوع، مقرراتی در این خصوص دارند؛ به عنوان نمونه می‌توان به ماده 1243 قانون مدنی فرانسه اشاره نمود که مقرر می‌دارد: «مالک حیوان یا کسی که از آن استفاده می‌کند، در طی مدتی که حیوان در اختیار او قرار دارد مسئول زیان‌های وارده توسط حیوان است، چه حیوان تحت نگهداری او باشد و چه اینکه سرگردان باشد و یا فرار کرده باشد». در ایران نیز مقنن در ماده 334 قانون مدنی در مبحث تسبیب؛ به مسئولیت مالک یا متصرف حیوان اشاره دارد. هر چند در حقوق فرانسه مسئولیت مالک یا محافظ مبتنی بر نظریه نگهبانی است و محافظ و نگهبان جز با اثبات قوه قاهره از مسئولیت رها نمی‌شود، اما قانون مدنی ایران در فرض اثبات تقصیر، مالک یا متصرف را مسئول می‌داند. قانون‌گذار آخرین اراده خود را در خصوص مسئولیت ناشی از فعل حیوانات در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و در قالب 4 ماده (مواد 522 تا 525) بیان داشته است. بدیهی است تعدد قوانین در این خصوص، همچون قانون مجازات اسلامی، قانون مدنی و قانون مسئولیت مدنی و تعدد قواعد فقهی همچون قاعده «اتلاف» و «تسبیب» موجب اختلاف در فهم و استنباط صحیح در خصوص موضوع خواهد شد.
 از این‌رو مقاله حاضر با تأکید بر مبانی فقهی و با رویکردی کاربردی، مسائل مختلف مربوط به هر یک از مواد قانونی را در قالب چهار گفتار مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.